W dniu 4 sierpnia obchodzimy rocznicę śmierci Krzysztofa Kamila Baczyńskiego – jednego z najważniejszych polskich poetów czasu drugiej wojny światowej, żołnierza Armii Krajowej, uczestnika Powstania Warszawskiego.
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w dniu 22 stycznia 1921r. w Warszawie, w rodzinie o silnych tradycjach intelektualnych. Jego ojciec, Stanisław Baczyński, był znanym krytykiem literackim i historykiem, a matka, Stefania z Zieleńczyków, nauczycielką. Baczyński uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie zetknął się z przyszłymi wybitnymi postaciami, takimi jak Jan Bytnar "Rudy" czy Tadeusz Zawadzki "Zośka". Już w tym czasie wykazywał niezwykły talent literacki.
Po maturze, z powodu wybuchu II wojny światowej, nie mógł podjąć regularnych studiów. Na tajnych kompletach studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. W tym okresie aktywnie działał w konspiracji, publikując swoje wiersze w podziemnych pismach pod różnymi pseudonimami, m.in. Jan Bugaj, Emil, Jan Krzysztof.
W 1943 roku Baczyński wstąpił do Armii Krajowej. Przeszedł szkolenie w Szkole Podchorążych Rezerwy "Agricola" i został przydzielony do Batalionu "Zośka". Następnie służył w Batalionie "Parasol", gdzie dowodził III plutonem 3. kompanii. W tym czasie, mimo intensywnych działań wojennych, nie przestawał tworzyć. Jego wiersze z tego okresu, takie jak "Elegia o... (chłopcu polskim)" czy "Pokolenie", są świadectwem głębokiej traumy i moralnych dylematów, z jakimi borykali się młodzi Polacy.
Dnia 4 sierpnia 1944 roku, czwartego dnia Powstania Warszawskiego, Krzysztof Kamil Baczyński poległ na placu Teatralnym w rejonie Pałacu Blanka. Został zastrzelony przez strzelca wyborowego, gdy wyszedł na otwartą przestrzeń, by ratować rannego kolegę. Pierwotnie został pochowany na tyłach pałacu, po wojnie ciało poety przeniesiono na cmentarz Wojskowy na Powązkach). W powstaniu warszawskim, 1 września 1944r., zginęła także żona Baczyńskiego – Barbara Drapczyńska.
Zachowały się wszystkie dzieła Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, w tym ponad 500 wierszy, kilkanaście poematów i około 20 opowiadań. Najbardziej znane wiersze Baczyńskiego to: Elegia o... [chłopcu polskim], Mazowsze, Historia, Spojrzenie, Pragnienia, Ten czas, Pokolenie, Biała magia, Gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę..., Polacy. Jego wiersze były śpiewane m.in. przez Ewę Demarczyk (utwór Wiersze wojenne, Deszcze, Na moście w Avignon), Janusza Radka, Michała Bajora, Grzegorza Turnaua, zespół Lao Che (utwór Godzina W) i Ankh. Fragment jego wiersza "Historia" posłużył za tytuł filmu Jeszcze słychać śpiew. I rżenie koni...
Zachowało się również kilkaset rysunków i grafik Baczyńskiego, jak na przykład ilustracje do poszczególnych wierszy poety, projekty okładek własnych tomików, kolekcja rysunków z psem Baczyńskiego.
Życie i twórczość Baczyńskiego stały się tematem kilku filmów, m.in. Dzień czwarty, w którym poetę zagrał Krzysztof Pieczyński i Baczyński w reżyserii Kordiana Piwowarskiego (z tytułową rolą Mateusza Kościukiewicza)
Życie i twórczość Baczyńskiego stały się symbolem pokolenia, któremu wojna odebrała młodość i marzenia. Jego poezja, pełna symboliki, tragizmu i piękna, weszła na stałe do kanonu literatury polskiej. Krzysztof Kamil Baczyński został patronem wielu szkół i ulic w całej Polsce, a jego grób na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach jest miejscem pamięci.
Odznaczenia:
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Armii Krajowej
- Medal za Warszawę 1939–1945